اين رويداد بىسابقه تكان سختى در اركان سياسى جامعه شيعى بلكه جهان اسلام وارد كرد و رعب شديدى بر همه دل‌ها افكند و در پى آن روحيّهء يأس و بىتفاوتى نسبت به دين و اهداف و ارزش‌هاى متعالى آن ، همه گام‌ها را از حركت و تلاش بازداشت . عبيداللّه بن سليمان - يكى از وزراى برجستهء حكومت عباسيان - مىگويد : شهادت حسين بن على عليه السلام بزرگ‌ترين و شديدترين ضربه‌اى بود كه در اسلام بر مسلمانان وارد شد ؛ زيرا مسلمانان پس از شهادت آن حضرت از هر موفقيّت و گشايشى كه بدان اميدوار بودند و عدالت و دادگرى كه انتظار آن را مىكشيدند ، مأيوس شدند . « 1 » نا اميدى مردم از موفقيّت اسلام ناب محمّدى صلى الله عليه و آله در برابر اسلام ابوسفيانى ، آنان را از مكتب اهل بيت عليهم السلام كه در آن زمان در وجود مبارك امام سجاد عليه السلام متجلّى بود ، منحرف كرده آن بزرگوار را در غربت و انزواى كامل قرار داده بود . از آن حضرت نقل شده است كه فرمود : « ما بِمَكَّةَ وَالْمَدينَةَ عِشْرُونَ رَجُلًا يُحِبُّنا » « 2 » در همه مكّه و مدينه بيست نفر كه دوستدار ما باشد نيست . امام صادق عليه السلام نيز از اين دوران ، به دوران ارتداد مردم ياد كرده مىفرمايد : بعد از شهادت امام حسين عليه السلام مردم مرتدّ شدند و تنها سه نفر ماندند : ابو خالد كابلى ، يحيى بن امّ طويل و جبير بن مطعم ؛ سپس ( به تدريج ) مردم ( به امام سجاد عليه السلام ) پيوستند و جمعشان افزون گشت . « 3 » نقش امام سجاد عليه السلام در بازسازى جامعه دينى امام سجاد عليه السلام در دومين مرحله از انجام رسالت الهى خود در آن شرايط حساس و دشوار ، با تدبيرى پخته و سنجيده در پرتو انديشه راهنما و تربيت عناصرى صالح به

--> ( 1 ) - جهاد الامام السجّاد عليه السلام ، ص 82 . ( 2 ) - بحارالانوار ، ج 46 ، ص 143 . ( 3 ) - رجال كشى ، ج 1 ، ص 338 ، رديف 194 و بحارالانوار ، ج 46 ، ص 144 .